براہوئی لوگ

آزاد دائرۃ المعارف، ویکیپیڈیا سے
Jump to navigation Jump to search

سنی العقیدہ بروہوئی مسلمانوں کی تعداد 2.7 ملین ہے جو سندھ‘ بلوچستان اور افغانستان میں بھی پائے جاتے ہیں اور انکے مشہور قبائل میں مہمند‘ حسینی‘ چنگل‘ بنگلزئی‘ جوگیزئی‘ میروانی‘ مہمند شاہی نمایاں ہیں۔ قدیم سندھ بلوچستان اور ہڑپہ کی آبادی داروڑتی ‘ قدیم سندھی نسلیں اور براہوی داروڑو ہیں جبکہ بلوچ ایرانی نسل ہیں اور چنگیز خان کے ایران پر حملوں کے بعد بلوچستان میں وارد ہوئے لہٰذا بلوچستان کی سرزمین کے اصل وارث اور قدیم حاکم براہوی ہیں اور انگریزوں کی آمد سے پہلے 17 صدی سے تین سو سال تک قلات میں براہوی کے حکمران رہے ہیں۔ نذیر شاکر صاحب کا مزید یہ کہنا ہے کہ براہوی قوم جس نے 550 سال تک بلوچستان پر حکومت قائم رکھی‘ اسے سازش کے تحت غیر ڈراوڑ یعنی بلوچ‘ آریا‘ تورانی اور عرب قرار دینے کی کوشش کی جا رہی ہے اور یہ کام 1931ءسے تاحال جاری ہے اور براہویوںکو زبردستی بلوچی سیاسی تحریکوں میں جوتا جا رہا ہے اور ہماری تاریخ کا تہذیبی ورثہ بلوچوں کے نام منتقل کیا جا رہا ہے حالانکہ 1931ءسے پہلے براہوی قوم کی حکومت بننے تک براہوی عوام بلوچ کے برعکس براہوی ہونے پر فخر کرتے تھے۔ 20اگست 1749ءکو نصیر خان براہوی قلات میں حاکم تھے اور انکی سلطنت افغانستان ایران‘ ہندوستان پنجاب‘ سندھ اور پشاور تک تسلیم کی جاتی تھی اور انکی فوج کو براہوی فوج کہا جاتا تھا جس کے دستہ سراوان کو تین قبائل کے فوجیوں میں تقسیم کیا گیا جن کے نام رئساڑی‘ شاہنواڑی اور بنگلزئی ہیں اوردوسرے دستے کے بھی زہری مینگل اور مگسی قبائل کے جوانوں میں تقسیم کیا گیا‘

براہوئی قبیلہ کے بارے میں بہت لکھاریوں نے مختلف اقوال لکھے ہیں مگر تاریخ سیستان و بلوچستان اور بلوچ قوم اور اسکی تاریخ میں مندرجہ بالا جو کچھ لکھا ہے سب سے مستحکم ہے.

• مولانا عبدالصمد سربازی رحمته الله علی جو مغربی بلوچستان زاهدان میں رهتے تہے انهوں نے فارسی میں براهوی قبیله کے بارے میں لکہا ہے (اور یہی تاریخ سیستان و بلوچستان میں بھی لکھاہے)

• براهوییان در واقع بلوچ کوشانی می باشند . در زبان براهویی صد ها واژه و آریایی وجود دارد . به روایت دانشمند تاریخ نویس بلوچستان (مولانا عبدالصمد سربازی رحمته الله علیه) براهویی ها های کوشانی هستند . ایل براهویی به چندین شاخه و طایفه تقسیم شده است . ایل براهویی از شاخه های بزرگی مثل ، محمد حسنی (ممسنی) ، مینگل و رند بلوچ و چندین قبیله بزرگ بلوچ تبار دیگه به وجود آمده . دو ایل ممسنی و مینگل دو شاخه و شعبه بزرگ براهویی هستند . ایل بزرگ ممسنی بلوچ که دارای چندین طایفه بزرگ میباشد یکی از شعبه های براهویی میباشد . مردم ایل ممسنی به زبان های بلوچی ، براهویی صحبت می کنند و تعدادی دیگری که در سیستان ساکن هستند به زبان پارسی گویش سیستانی تکلم می کنند ، و همچنین ممسنی های استان فارس و لرستان به زبان پارسی و لری صحبت می کند . تیره های ایل ممسنی بلوچ : اسماعیل زایی (شه بخش) ، هاشمزهی ، کهرازهی ، جمالزهی خاشی ، شیروزایی ، سرابندی (سربندی) عیدو زایی ، زیرکانی ، سیاهی زهی ، شیخ حسینی ،حسینی ، یوسف زهی(یوسفی) ، درکانی (درکزهی) ، هارونی ،یاغی زایی (یاگی زایی) ، شیهک زایی (شاگزی) ، ایجباری ، مندوزایی ، مردان شهی (مردان شاهی) ، لوار زهی ، آنشینی ( خان نشینی) . تیره های ایل ممسنی بلوچ سیستان : سرابندی ، شهرکی ، جهانتیغ ، پیری ، نوری ، قزاق ، بزی ، جر ، بامدی ، نخعی . طایفه مینگل یکی دیگ


ه از شاخه های بزرگ براهویی میباشد و یکی از شاخه های ایل رند بلوچ محسوب میشود ،که خود دارای سه شاخه و چندین طایفه بزرگ است شامل ایل براهویی میباشد ، عبارتند از : مینگل شاهی ، مینگل ذگر ، سمالانی . شاهی مینگل در شهرهای جهلاوان و سراوان واقع در بلوچستان شرقی سکونت دارند . ذگر مینگل در شهر های چاگی، نوشکی ، دالبندین، نوکندی قلات وخضدار سکونت دارند .

• تیره های ایل مینگل : سمالانی ، باجی زئی ، توتا زهی ، باران زائی ، پهلوان زائی ، حمل زائی ، بالا زائی ، تراسی زائی، امیرزائی ،گمشاد زئی ، دارد زائی ، حسن زهی ، شادمان زائی ، زهرو زائی ،رودینی ، دولت خان زائی ، دینار زائی ، شاهوزایی ،میرجائی ، صفر زائی ، عمرانی (دهمرده) ، گورانی ، شیخ بننزا ، غلامانی ،احمدان زئی ، علی زئی ، محمد زائی ، ابابکی . و طوایفی که به رند ها منتسب هستند شامل بیزنجو ، بنگل زهی ، شاهوانی ، لهری ، لانگو (Langove) . بجز این سه ایل ممسنی ، مینگل و رند دیگری طوایفی هستند که ریشه بلوچی دارند که جزء براهویی میباشند ، عبارتند از اقوام : جتک Jatak‎)‎) ، قنبرانی ، ساسولی ، گیلو کرد (کرد گالی) ، گرگ ناری ، چنال (زهری) ، رئیسانی . طوایف براهویی در بلوچستان شرقی  : ممسنی ، مینگل ، لانگو (Langove‏) ، جتک Jatak‎)‎) ، قنبرانی، گیلو کرد (کرد گالی) ، رئیسانی ، لهری ، شاهوانی ، سرپره ، چنال(زهری) ، میروانی ، گرگ ناری ، سمالانی ، ساسولی ، بنگلزایی ، پندرانی ، بیزنجو (بیژن جو) . طوایف معروف براهویی در بلوچستان ایران ، بلوچستان افغانستان ، سیستان ، کرمان ، هرمزگان ،ترکمنستان ، کشور های حاشیه خلیج پارس : ممسنی و مینگل(شعبه های بزرگ براهویی) ، بیزنجو ، کرد (کرد گال یا همان گیلو کرد) ،ساسولی ، بلوچ خان زایی ، سرابندی ، سمالانی ، شهمراد زایی ، ایجباری ، درا زایی ، مستان زایی ، موسی زایی ، عیسی زایی ، مراد زایی ، رودینی ، سالار زایی ، خارک کوهی ، آنشینی ، توتا زهی ، باجی زایی ، باران زایی ، چنال (زهری) . بلوچ های ایالت سند پاکستان اکثرا به زبان براهویی و سندی صحبت میکنند ، شامل : طوایف رند ، بوگتی ، مری بلوچ ، میرانی ، ممسنی ، مینگل ،بیزنجو (بیژن جو) بنگلزایی ، و چندین طایفه دیگه ، و تمامی بلوچ هایی که در ایالات سند سکونت دارند . در ایالات سند پاکستان به جای واژه براهویی ، واژه (بروهی) بکار میرود. به روایت دانشمند تاریخ نویس بلوچستان (مولانا عبدالصمد سربازی رحمته الله علیه

(تحریر: حبیب مینگل)

Languages of Pakistan

بیرونی روابط[ترمیم]

حوالہ جات[ترمیم]

براہوئی و بلوچ ۔ازنزیر شاکر براہوئی ۔براہوئی ریسرچ انسٹوٹ آف پاکستان ۔باب دوئم ص ۴۶۵